Fabio Genovesi – In het diepe

In het diepe is een handboek voor het leven

Fabio is het jongste lid van de Mancini-familie en het enige kleinkind van negen opa’s (die eigenlijk broers van zijn opa zijn) en een oma. Er wordt dus altijd een beroep op hem gedaan, want iedereen wil dat Fabio met hem meegaat, vissen, paddenstoelen zoeken, jagen enzovoort. Als hij op school begint komt hij erachter dat niemand 10 opa’s heeft en besluit hij dat hij zich toch normaler voor zal moeten gaan doen en gaat hij zijn opa’s ooms noemen. Uiteraard tot groot ongenoegen van zijn opa’s.

In dit derde boek van Fabio Genovesi, gaat het net als in Vissen Voeren en Wat de Golven Brengen over opgroeien en in dit boek heeft hij de verwondering van het jonge kind mooi weten te vangen. Waar zijn eerdere boeken over tieners gaan is Fabio zes aan het begin van het boek en ongeveer veertien aan het eind. Ook hij is een buitenbeentje en moet zich staande houden in een wereld die hij niet begrijpt, want de wereld van school en kerk is duidelijk anders dan de wereld in het Mancini-dorp waar hij woont.

Zeker als zijn vader in een coma raakt na een val van een ladder in de kerk en Jezus hem niet snel wakker lijkt te willen maken probeert Fabio op zijn eigen manier grip op de werkelijkheid te krijgen. Hij besluit het leven te leren door elke week een handboek te kopen bij mevrouw Stella en dit voor te lezen aan zijn vader. Zo leert hij de beginselen van het wormen kweken, alles over palingen en het opzetten van dieren. Ondertussen hoopt hij op vriendschap en die blijkt uit onverwachte hoek te komen.

Meer nog dan in zijn eerdere boeken zien we de ontwikkeling van een kind, waarbij de omstandigheden van Italië wat minder op de voorgrond treden dan in eerdere boeken (er is armoede, maar deze wordt niet geproblematiseerd).  Een terugkerend thema is wel het ‘buitenbeentje’ zijn en dat buitenbeentjes elkaar weer steunen, zo ontstaan er interessante dwarsverbanden tussen zijn boeken. Los daarvan is het een heerlijk boek om te lezen, goed geschreven in compacte hoofdstukken die verhalen op zich zijn. Fabio vertelt zijn leven en zijn familiegeschiedenis in die verhalen en daarmee wordt ‘In het diepe’ zelf een handboek voor het leven.

Esi Edugyan – Washington Black

Washington Black is een bijzonder verhaal vol onwaarschijnlijkheden over zoeken naar jezelf

Washington Black (vernoemd naar George Washington en zijn eigenaar mr. Black) wordt als elfjarige slaaf van plantagemedewerker uitverkozen om de persoonlijke bediende te worden van Christopher Wilde (ook wel Titch genoemd). Christopher is op bezoek bij zijn broer, de nieuwe plantage-eigenaar op Barbados, en wil daar zijn Wolkenkliever verder ontwikkelen. Washington helpt hem bij zijn metingen en leert lezen en tekenen van Christopher. Als er een dode valt op de plantage en Washington de schuld dreigt te krijgen besluit Christopher dat het tijd is om samen te ontsnappen in de Wolkenkliever. Via de noordpool, Canada, de VS, Londen en Amsterdam komt Washington uiteindelijk in Marokko terecht op zoek naar Titch en naar zichzelf.

Wat Eudgyan mooi weergeeft in dit boek is hoe onze identiteit samenhangt met onze sociale omgeving. Als Wash nog op de plantage werkt voelt hij zich vooral onderdeel van de slaven en van zijn beschermster Big Kit. Als hij de bediende van Titch wordt en leert lezen en tekenen voelt hij zich nergens bij horen en daarom hecht hij zich aan Titch. Op het moment dat Titch verdwijnt en hem in de steek laat blijft hij jaren lang zoeken naar Titch en naar wij hij zelf is. Pas als hij zijn zoektocht afsluit kan hij zichzelf zijn en zijn plek in de maatschappij opeisen.

Edugyan heeft een heerlijke lichte schrijfstijl, hierdoor leest het boek makkelijk weg en wil je door blijven lezen. Dit boek is bijna vijf sterren waard, maar de onwaarschijnlijkheid van het verhaal maakt dat het dat net niet red. Het is vreemd en haast vervreemdend dat een (ex-)slaaf met brandwonden terecht komt op de Noordpool, een aquarium sticht in Londen en de woestijn van Marokko doorkruist. Daarmee heeft het bij vlagen iets weg van de boeken van Jonas Jonassen. De uitwerking van de thema’s vrijheid en identiteit en de samenhang daartussen maakt dat het de vier sterren wel ruim waard is. Edugyan geeft een inkijkje in het slavernijverleden van Brits-Indië en de gevolgen daarvan.

Fatima Farheen Mirza – Een plek voor ons

Het beste boek van 2019: een verhaal over migratie, opvoeden en opgroeien

Layla migreert naar Amerika als ze met Rafiq trouwt, een Indiër die daar al woont. Ze stichten samen een gezin en na twee meiden, Hadia en Huda, wordt er ook een zoon geboren: Amar. Amar komt maar weinig aan het woord in dit boek, zijn verhaal wordt verteld door de vrouwen in zijn familie, door zijn moeder en zijn oudste zus. Het is een verhaal over belonging, waar hoor je thuis, bij je familie, je gemeenschap, je vrienden op school?

De Indiase gemeenschap waartoe de familie behoort is heel hecht, maar daardoor voor de kinderen ook benauwend. Alle drie de kinderen worstelen ermee dat hun normen uit het oude land worden opgelegd en dat die normen sterk verschillen naar gender. Hadia is een echte studiebol, ze werkt heel hard, in de hoop dat haar vader haar zal opmerken. Ze zorgt voor haar zusje en broertje, maar haar resultaten worden niet opgemerkt. Het is moeilijk voor haar om te zien dat Amar veel meer mag zoals rondhangen buiten en op straat, geprezen wordt voor het doen van klusjes en als hij eens een voldoende haalt wordt dat gevierd. Zelf worstelt ze met het niet uitgehuwelijkt willen worden, ze wil studeren en trouwen uit liefde.

Amar kan ook niet omgaan met de normen en verwachtingen die hem worden opgelegd. De buitenwereld is zo anders dan de wereld van zijn gezin en gemeenschap. Hij voelt zich daardoor nergens thuis. De verwachtingen voor hem als moslim weet hij niet waar te maken, hij weet niet of hij in god gelooft, voor studeren kan hij de discipline niet opbrengen en de verleidingen van buiten zijn groot. De ruzies met zijn vader zijn talrijk en na het verlies van zijn beste vriend en zijn heimelijke liefde glijdt hij langzaam af.

We horen in het boek vooral de stemmen van Layla en Hadia die terugkijken op hun tijd in Amerika en de spanningen en frustraties die zij hadden. Dit geeft een prachtig inkijkje in een voor mij vrij onbekende cultuur, die van islamitische Indiërs. Vooral de spanning rondom de verschillende normen en verwachtingen voor jongens en meisjes is heel goed weergegeven. Maar ook de algemene frustraties van ouders die niet weten hoe ze hun kind kunnen beschermen of helpen in een voor hun nieuwe tijd. De tijd van drank, drugs, (sociale) media en de war on terror. Daarmee is het veel meer dan een verhaal over een cultuur of een verhaal over migratie. Het is een verhaal over opvoeden en opgroeien, waarmee Mirza (1991) mij ontzettend heeft geraakt. 

Richard Russo – De geluksvogel

Is Hank wel een geluksvogel?

De hoofdpersonen van Russo zijn eigenlijk altijd een beetje sneue mannen. Daarom dat ik de titel ‘de geluksvogel’ eerst wat vreemd vond voor een boek van zijn hand. Al zou ik niet weten hoe je ‘Straight Man’ beter zou kunnen vertalen. Hank Deveraux de hoofdpersoon van het boek, is ook wel een beetje een geluksvogel, al valt zijn leven op zijn 50^e behoorlijk uit elkaar in de ruime week die we hem volgen in dit boek. Hij is voorzitter van de vakgroep Engels, een heerlijk zootje academisch ongeregeld die uit zijn op zijn ondergang als voorzitter. Als zijn vrouw voor het weekend vertrekt en voorspelt dat ze hem of in de gevangenis of in het ziekenhuis zal terugvinden gaat Hank er alles aan doen om die voorspelling uit te laten komen.

"Keglers ligt aan de andere kant van de spoorlijn, die het stadje keurig in tweeën deelt. Er is geen verkeerde kant van het spoor in Railton. Ook geen goede kant, De regel is dat hoe dichter je bij de spoorlijn komt, hoe slechter het wordt."

Er moeten bezuinigingen worden doorgevoerd op de universiteit en als er iemand niet goed op de hoogte is van alle politieke spelletjes is het Hank wel. Zijn vakgroep gelooft hem echter niet als hij zegt dat hij geen lijstje heeft gemaakt met de mensen die er als eerste uit zullen vliegen. In een vlaag van verstandsverbijstering dreigt hij elke dag een gans te doden uit de campusvijver tot hij zijn budget voor volgend jaar krijgt. Er volgt een mediacircus, hij wordt op het matje geroepen bij de decaan en de campusdirecteur en hij begrijpt er steeds minder van. Ook in zijn privéleven lijkt het geluk hem niet meer toe te lachen. Zijn vader, de échte schrijver Deveraux komt weer bij  hem in de stad wonen en Hank overdenkt zijn rare jeugd. Maar ook als vader doet hij het niet goed, zijn dochter Julie zit in de schulden en verpest haar huwelijk, en er is niets wat hij kan doen.

Zoals je begrijpt is dit weer een prachtige Russo-roman, sterk vergelijkbaar met Niemands Gek dat twee jaar geleden uitkwam bij Signatuur. Russo’s sterke punt is dat hij met vrij weinig gebeurtenissen heel veel kan neerzetten. Nu zit er meer actie in dit boek dan in Niemands Gek, maar dat is prima. Ook het academisch milieu is, sterk uitvergroot, heel herkenbaar. De tijdelijke contracten, wat telt er mee als publicatie, hoe wordt er omgegaan met spanningen binnen de vakgroep. Genieten. Zeer verdient krijgt Russo dan ook weer vijf sterren van mij.