Fatima Farheen Mirza – Een plek voor ons

Het beste boek van 2019: een verhaal over migratie, opvoeden en opgroeien

Layla migreert naar Amerika als ze met Rafiq trouwt, een Indiër die daar al woont. Ze stichten samen een gezin en na twee meiden, Hadia en Huda, wordt er ook een zoon geboren: Amar. Amar komt maar weinig aan het woord in dit boek, zijn verhaal wordt verteld door de vrouwen in zijn familie, door zijn moeder en zijn oudste zus. Het is een verhaal over belonging, waar hoor je thuis, bij je familie, je gemeenschap, je vrienden op school?

De Indiase gemeenschap waartoe de familie behoort is heel hecht, maar daardoor voor de kinderen ook benauwend. Alle drie de kinderen worstelen ermee dat hun normen uit het oude land worden opgelegd en dat die normen sterk verschillen naar gender. Hadia is een echte studiebol, ze werkt heel hard, in de hoop dat haar vader haar zal opmerken. Ze zorgt voor haar zusje en broertje, maar haar resultaten worden niet opgemerkt. Het is moeilijk voor haar om te zien dat Amar veel meer mag zoals rondhangen buiten en op straat, geprezen wordt voor het doen van klusjes en als hij eens een voldoende haalt wordt dat gevierd. Zelf worstelt ze met het niet uitgehuwelijkt willen worden, ze wil studeren en trouwen uit liefde.

Amar kan ook niet omgaan met de normen en verwachtingen die hem worden opgelegd. De buitenwereld is zo anders dan de wereld van zijn gezin en gemeenschap. Hij voelt zich daardoor nergens thuis. De verwachtingen voor hem als moslim weet hij niet waar te maken, hij weet niet of hij in god gelooft, voor studeren kan hij de discipline niet opbrengen en de verleidingen van buiten zijn groot. De ruzies met zijn vader zijn talrijk en na het verlies van zijn beste vriend en zijn heimelijke liefde glijdt hij langzaam af.

We horen in het boek vooral de stemmen van Layla en Hadia die terugkijken op hun tijd in Amerika en de spanningen en frustraties die zij hadden. Dit geeft een prachtig inkijkje in een voor mij vrij onbekende cultuur, die van islamitische Indiërs. Vooral de spanning rondom de verschillende normen en verwachtingen voor jongens en meisjes is heel goed weergegeven. Maar ook de algemene frustraties van ouders die niet weten hoe ze hun kind kunnen beschermen of helpen in een voor hun nieuwe tijd. De tijd van drank, drugs, (sociale) media en de war on terror. Daarmee is het veel meer dan een verhaal over een cultuur of een verhaal over migratie. Het is een verhaal over opvoeden en opgroeien, waarmee Mirza (1991) mij ontzettend heeft geraakt. 

Aravind Adiga – De laatste man in de toren

Bijzonder boek over hoe samenhang om kan slaan in uitsluiting

Tja, je bent een socioloog of je bent het niet. En in dit boek kan ik niets anders lezen dan het cohesievraagstuk van Durkheim, waarin samenhang omslaat in onthechting. En dan gaat het boek ook nog eens over wonen, gentrificatie en de verschillen tussen huren en kopen, een beter boek had ik dus niet kunnen kiezen om te lezen na het afronden van mijn proefschrift over de sociale en politieke gevolgen van eigenwoningbezit.

In Bombay wordt gebouwd, veel gebouwd, en de projectontwikkelaars staan te springen om nieuwe stukken grond zo dicht mogelijk bij het centrum van Bombay. Shah, één van deze gehaaide projectontwikkelaars heeft zijn oog laten vallen op Toren A en Toren B van de Vishram corporatie, een coöperatieve bewonerscorporatie. Dit slaat gelijk een wig in de corporatie, de meesten willen wel verkopen, maar de toren kan pas gesloopt worden als alle bewoners akkoord gaan. De oude leraar Masterji besluit dat hij niet weg wil, hier heeft hij altijd gewoond en zijn vrouw en dochter verloren, zijn vrienden wonen hier, hij gaat niet weg.

Terwijl het ene na het andere gezin besluit om toch in te gaan op het aanbod van de projectontwikkelaar, wordt de druk op Masterji om ook het geld aan te nemen steeds groter. Shah en zijn linkerhand Shanmugham zetten de bewoners één voor één onder druk, maar Masterji laat zich niet ompraten of omkopen. De hebzucht en onmacht van de bewoners van Toren A wordt nog sterker als de mensen uit Toren B vertrekken en ruim van te horen hun geld uitgekeerd krijgen. De pesterijen en bedreigingen tegen Masterji nemen toe en zorgen ervoor dat hij compleet alleen staat in de toren en de andere bewoners zichzelf niet meer terug kennen.

Adiga heeft een bijzondere en ietwat ingewikkelde stijl. Hij introduceert veel personages, de tien (?) gezinnen in de toren, vrienden en familie van die gezinnen, de portier, de schoonmaakster, Shah en zijn personeel en zoon, priesters en marktkooplui. Zelfs binnen de corporatie hield ik niet altijd bij welke verhaallijnen bij elkaar hoorden, ondanks de soms duidelijke karakteristieken, zoals mevrouw Rego, die consequent met ‘de communiste’ wordt aangeduid. Interessant zijn ook zijn beschrijvingen van India en de verschillende klassen daarbinnen, de bedelaars, de arbeiders in de sloppen, de rurale migranten, de middenklasse en de rijken. Ook heeft de veelvuldigheid aan religies een sterke rol binnen het boek en het wantrouwen tegen bijvoorbeeld moslims. Hoe mooi ik het boek meestal ook vond, de beschrijvingen zijn regelmatig herhalend en het boek daardoor langzaam. Als dat niet bezwaarlijk is en je bent benieuwd naar een beschrijving van Bombay door een bewoner dan is dit zeker een goed boek om er bij te pakken.