Colson Whitehead – De jongens van Nickel

 Whitehead kan schrijven en ‘De jongens van Nickel’ moet gelezen worden!

Elwood Curtis is een heel nette zwarte jongen die duidelijk van zijn oma geleerd heeft zich niet in de problemen te begeven. Hij werkt, doet het goed op school en houdt zich gedeisd, tot het lot zich tegen hem keert. Op weg naar de Hogeschool om extra lessen te volgen stapt hij in een auto die gestolen blijkt te zijn. De rechter besluit hem naar de Tuchtschool Nickel te sturen om hem te leren zich te gedragen. Dit alles speelt zich af in de jaren zestig, een tijd waarin Martin Luther King inspireert tot demonstraties en de rassenscheidingswetten in Florida nog altijd hoogtij vieren. Op Nickel blijkt dat niet anders te zijn, de witte en zwarte jongens worden slecht behandeld, maar de zwarten net een tikje meer. Vriendschap tussen deze twee kampen is er dan ook niet, maar Elwood wordt op sleeptouw genomen door zijn maatje Turner waardoor het leven net wat makkelijker wordt.

Whitehead beschrijft in dit boek de verschrikkingen van nog niet zo heel lang geleden die geïnspireerd zijn op de werkelijkheid. In 2014 kwam naar buiten dat er bij zo’n tuchtschool in Florida naast de ‘gewone’ begraafplaats een geheime begraafplaats was. Jongens die daar begraven werden stonden te boek als ‘weggelopen’. Op basis van getuigenverslagen heeft Whitehead deze wereld op papier gezet in de vorm van een roman.

Het is een ongemakkelijke waarheid waarin we zien hoe racisme, discriminatie en onwetendheid samen de basis vormen voor een gesegregeerde maatschappij, waarvan we parallellen in onze huidige (Europese) samenlevingen terugzien. Het schokkendst voor mij, waren niet de afranselingen, maar de manier waarop stelselmatig de spirit van deze jongens wordt gebroken en er voor wordt gezorgd dat ze niet meer nadenken en zeker niet beter terechtkomen in de maatschappij als ze worden vrijgelaten.

Minstens zo belangrijk als het verhaal is de prachtige vertelstijl van Whitehead. In heel eenvoudige zinnen en zonder poeha beschrijft hij de wereld van deze jonge zwarte mannen en hoe het daarna met hun is afgelopen, drank, drugs, het leger, baantjes en soms wat succes. Met een prachtig einde waarmee het verhaal rond komt, zonder sentimenteel te worden. Eén ding blijft overduidelijk, zelfs als de jongen weg is uit Nickel, Nickel blijft in de jongen zitten. 

Wayne McLennan – Een nacht bij de rivier. Mijn vrienden de Aboriginals.

Tof boek over ongelijkheid en kansen in Australië

In ‘een nacht bij de rivier’ gaat McLennan terug naar zijn roots, Australië, en zijn oude vrienden uit de tijd dat hij bokste, de Aboriginals. In Australië is altijd een grote kloof geweest tussen de witte mensen en de Aboriginals en langzaam maar zeker lijkt er in ieder geval op wettelijk vlak meer gelijkheid tussen deze groepen te komen. De premier heeft zijn excuses gemaakt voor het weghalen van Aboriginal kinderen bij hun ouders (de verloren generatie) en er zijn programma’s en subsidies om Aboriginals meer kansen te geven en op het rechte pad te houden. Vroeger was er maar één plek waar Aboriginals gewaardeerd werden, volgens McLennan, en dat was in de bokstent. Ze reisden door heel Australië om te vechten tegen de lokale bevolking en daarmee voor entertainment te zorgen.

Nu hij alweer decennia weg is keert hij terug om te kijken hoe het met zijn oude vrienden is en wat er in Australië gedaan wordt tegen de discriminatie en uitsluiting van Aboriginals. Hij beschrijft de politieke strijd en de initiatieven die worden ontplooid. Veel Aboriginals, vooral de mannen, brengen een deel van hun leven door in de gevangenis. Er is sprake van grootschalig drank- en drugsgebruik en minder kansen op werk. Zeker nu laaggeschoold werk, zoals in de mijnen, schaarser wordt.

Wat McLennan ook mooi laat zien is hoe Aboriginals elkaar steeds de maat nemen. Hoe zwart ben je en hoeveel wit zit er in je stamboom. Bij welke stam hoor je oorspronkelijk. Ben je wel een ‘echte’ Aboriginal of neem je enkel die identiteit aan voor uitkeringen en subsidies? Ze willen ook niet één van de minderheden in migratieland Australië zijn, ze willen de minderheid zijn. Ook is er een groot wantrouwen tegen de witte mensen en de samenleving in zijn algemeenheid. Hiermee laat McLennan zien hoe moeilijk het is om de problematiek van de Aboriginals te doorgronden en deze helpen op te lossen.

Het boek is interessant om te lezen en biedt een interessant en vernieuwend perspectief op de Australische samenleving, uiteraard nog steeds deels een wit perspectief, maar ook meer dan dat. McLennan heeft een goed verhaal te vertellen, maar zijn schrijfstijl is niet fantastisch en soms wat vermoeiend. Daarnaast vraag ik me af of het veelvuldig gebruik van het woord ‘blanken’ passend is in een boek dat gaat over racisme, discriminatie en zwarten. Maar dat is wellicht meer een punt voor de vertaler (die ook regelmatig de term ‘witte mensen’) gebruikt dan voor de schrijver. Al met al is dit boek zeer de moeite waard voor mensen met interesse in Australië, Aboriginals en ongelijkheid in een ontwikkelde samenleving.

Zwart (onder redactie van Vamba Sherif en Ebissé Rouw)

Bijzondere bundeling van (on)bekende Afro-Europese literatuur

De ondertitel van ‘Zwart’ is Afro-Europese literatuur uit de lage landen. In deze bundel, samengesteld en ingeleid door Vamba Sherif en Ebissé Rouw, vinden we (on)bekend talent uit Nederland en België met Afrikaanse roots. Hun verhalen gaan voor een groot deel over de spanning die het oproept om altijd met én in twee culturen te leven. Als anders te worden gezien. Te horen op een verbaasde toon; maar wat spreek jij de taal goed.

Deze zwarte mannen en vrouwen die in een witte maatschappij nog altijd in de minderheid zijn geven ons, als witte samenleving, een inkijkje in hun beleving van onze maatschappij. Zeer leerzaam, zeker als docent sociologie. Daarnaast laat deze bundel zien hoeveel onbekend(?) talent er nog is in Nederland. Veel van de auteurs hebben een boek geschreven of zijn bezig met het schrijven van een boek. Ik kijk in ieder geval erg uit naar meer van Nozizwe Dube, Olave Nduwanje en Seada Nourhussen.

Deze bundel is belangrijk omdat het een plek geeft aan een groep waarvan we in de traditionele literatuur nog maar mondjesmaat horen, terwijl zij hun plek in de online wereld al hebben veroverd. Het Nederlandse literaire landschap is niet meer zo homogeen als het was en het is mooi dat er nu plek komt voor nieuw talent die ook een nieuwe verhaal weten te vertellen, onder ander over hun hybride identiteit.

De bundel heeft wat mij betreft ook een goede verhouding tussen fictie en non-fictie, korte verhalen, beschouwingen, essays en jeugdherinneringen. Het enige wat mij niet zo beviel waren de twee verhalen van Ahmad Al Malik. Zweverige korte verhalen die me doen denken aan een boek dat ik nooit uit heb gelezen en nog steeds op mijn nachtkastje ligt als verhoging voor de wekker. Gelukkig zijn ook die verhalen kort.

Gelukkig zijn de meeste verhalen raak geschreven, bij tijd en wijle grappig en vertellen ze in weinig woorden een groot verhaal. Ik ben voor meer Afropese literatuur in het Nederlands.